کد خبر : ۷۲۵۰۱۱
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

احتمال تغییر روند سدسازی در ایران

عمر ۷۰ ساله سدسازی در ایران از ساخته شدن ۱۷۲ سد ملی در سطح ایران حکایت دارد که تقریباً بر اساس آب و هوا و طبق یک روال مشخص ساخته شده اند؛ اما به نظر می رسد بارندگی های اخیر و وقوع سیلاب در نقاط مختلف، نقشه راه سدسازی ایران را تغییر داده و مسئولان قصد دارند بعد از آن که به درک و دریافت دقیق تری از شرایط آبی کشور رسیدند، تغییرات لازم را اعمال کنند.

احتمال تغییر روند سدسازی در ایران

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نیرو نیوز، سدها برای اهداف مختلفی از جمله ذخیره و تأمین آب، تولید برق، اهداف تفریحی و کنترل سیلاب ساخته می شوند و در طول تاریخ یکی از نمادهای توسعه جوامع بوده است که برخی تنها با هدف کنترل سیلاب ساخته شده اند. حتی سدهایی که با اهدافی غیر از کنترل سیلاب ساخته می شوند، می توانند در مدیریت سیلاب با دوره بازگشت های کوچک هم مفید باشند.

بنا بر اطلاعات موجود، در ایالات متحده نزدیک به ۸۴ هزار سد ساخته شده است که شامل ۸۱۰۰ سد بزرگ است. در ایالت کالیفرنیا (با مساحتی حدود یک چهارم ایران و یک دوم جمعیت ایران) ۲۷۰۰ سد و مخزن وجود دارد که حجم ذخیره آنها بالغ بر ۵۲ میلیارد متر مکعب است.

بنا به گزارش FEMA، نزدیک به ۱۸ درصد اهداف سدسازی در ایالات متحده، فقط کنترل سیلاب بوده است. ۱۲ درصد سدهای بلند جهان در اروپا قرار دارد (۶۱۰۰ سد) که حجمی حدود ۴۱۰ میلیارد مترمکعب را به خود اختصاص داده اند. در اسپانیا ۱۲۰۰، ترکیه ۶۲۵، فرانسه ۵۶۹، ایتالیا ۵۲۴ و انگلستان ۵۱۷ سد بلند وجود دارد. در زمان سیلاب، حجم زیادی آب در زمان نسبتاً کوتاهی وارد مخزن می شود و اگر گنجایش مخزن کافی باشد، می تواند در مخزن آرام گیرد.

سدسازی در ایران از کجا آغاز شد و به کجا رسید؟

ماجرای سدسازی در ایران از سال های پایانی دهه ۲۰ آغاز شد و تاکنون ۱۷۲ سد ملی در سطح ایران به بهره برداری رسیده که از این تعداد، ۱۹ طرح مربوط به قبل از انقلاب اسلامی و مابقی به بعد از انقلاب مربوط می شود؛ البته روند سدسازی در آن زمان، بسیار کند بود، به گونه ای که در دولت های اول و دوم تنها یک سد، در دولت سوم، سه سد و در دولت پنجم نیز دو سد مورد بهره برداری قرار گرفت. اما از دولت ششم و هفتم می توان به عنوان دولت های میانه رو در سدسازی یاد کرد، چراکه در هر کدام از آن ها، تنها ۱۳ سد به بهره برداری رسید. این در شرایطی است که پس از دولت ششم، با حجم وسیع سدسازی مواجه شدیم، به طوری که تنها در دولت هشتم، ۳۵ سد به مدار بهره برداری وارد شد.

در ادامه این روند، در دولت بعد یعنی دولت نهم، از اول مهرماه سال ۱۳۸۴ تا پایان شهریورماه سال ۱۳۸۸، بالغ بر ۱۸ سد به بهره برداری رسید اما قله سدسازی در دولت دهم و با تعداد ۳۹ سد قرار داشت. پس از آن، دولت تدبیر و امید، به طور جدی در بحث سدسازی مورد انتقاد قرار گرفت و همین مساله موجب شد که تعداد سدهای بهره برداری شده در این دولت، با کاهش روبرو شود و دولت یازدهم، ۲۵ سد و دولت دوازدهم نیز تنها سه سد را به بهره برداری برساند.

اما درمجموع طی این سال ها، ۱۷۲ سد به ظرفیت ۵۱۷۶۵ میلیون مترمکعب به بهره برداری رسیده و بر اساس برنامه ریزی های صورت گرفته، اکنون ۶۷۲ سد در دست بهره برداری، ۱۲۰ سد در دست ساخت و ۱۷۶ سد در دست مطالعه قرار دارد.

۴۳ سد تا پایان برنامه ششم بهره برداری می شود

این موضوع به این معناست که تا پایان برنامه ششم، تعداد سدهای ساخته شده در دولت دوازدهم نیز افزایش چشمگیری خواهد یافت؛ چراکه بر اساس عملکرد اهداف تعیین شده بر اساس سند تفصیلی برنامه ششم توسعه و در سرفصل برنامه تأمین آب، ظرفیت آب تنظیمی سدها (غیرمرزی) مقرر شده است که در طول برنامه، ۱۴۰۱ میلیون مترمکعب اضافه شود که در سال ۱۳۹۶، این هدف ۱۳۲ میلیون مترمکعب بوده و عملکرد این فعالیت بالغ بر ۱۱۲ میلیون مترمکعب بوده است.

بنا بر اعلام وزارت نیرو، هم چنین در ظرفیت آب تنظیمی سدها (مرزی) مقرر شده که در طول سال های برنامه ششم توسعه، ۲۸۵۷ میلیون مترمکعب ظرفیت تنظیم اضافه شود که در سال ۱۳۹۶، این هدف، ۳۱۴ میلیون مترمکعب بوده و عملکرد هم بالغ بر ۲۲۸ میلیون مترمکعب اعلام شده است.

 

کاربرد سدها در کنترل سیلاب

در هر حال، سدها این امکان را فراهم می آورند که بتوان سطح آب رودخانه و جریان سیلاب در پایین سد را با ذخیره موقت سیل و رهاسازی تدریجی آن در زمان بی خطر کنترل کرد که در شکل زیر عملکرد مخزن سد در کنترل سیلاب نشان داده شده است. همچنین کاهش دبی پیک سیلاب از یک طرف و به تأخیر انداختن دبی پیک از طرف دیگر، کاری است که سدها انجام می دهند.

امروزه در دنیا سدها مؤثرترین و موفق ترین ابزار کنترل سیلاب شناخته می شوند که در آن با یک برنامه مدیریت یکپارچه، مقدار ذخیره و رهاسازی از سد تنظیم می شود. به طور کلی هر سد با یک برنامه ریزی مدیریت مخزن خاص خود، در برنامه مدیریت سیلاب مشارکت می کند تا بتواند در نهایت خسارت سیلاب در پایین دست را به کمترین مقدار ممکن کاهش دهد.

بدین منظور بهره برداران برای ایجاد ذخیره بیشتر و مدیریت کاراتر سیلاب، قبل از شروع فصل سیلابی، سطح آب مخزن را کاهش می دهند. البته تخلیه مخزن بسیار وابسته به پیش بینی های قابل اعتمادِ بارش و رواناب در بالادست سد است که باید در زمان مناسب در اختیار بهره بردار سد قرار گیرد؛ در غیر این صورت مدیریت سیلاب در مخزن از نظر عملی امکان ناپذیر است. اتخاذ این استراتژی، خطر سیل را حذف کرده یا تا حد زیادی کاهش می دهد. بنابراین مدیریت مؤثر مخزن در زمان سیلابی بسیار وابسته به توان پیش بینی بارش است.

طبق آخرین آمار ۱۲۰ سد نیمه تمام در حال ساخت در ایران وجود دارد که از این تعداد، ۴۳ سد هدف شرب را به دنبال دارد و باید حداکثر تا پایان برنامه ششم، به مدار بهره برداری وارد شود اما باید اعلام کرد که اجرای این طرح ها به بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد. هم چنین در طرح ارزیابی و بازنگری سدها، مقرر شد که این ۴۳ سد به طور حتم اجرایی شود.

احتمال تغییر روند سدسازی با بررسی دقیق تر شرایط آبی کشور

درحالی که به گفته محمد حاج رسولی ها - مدیرعامل شرکت مدیریت منابع آب ایران - هیچ طرح جدیدی طی شش یا هفت سال اخیر در حوزه سدسازی ایجاد نشده و دولت خود را موظف به تکمیل طرح های گذشته می داند. ۴۰ درصد سدها، در برنامه پنجم و ششم توسعه به مدار بهره برداری وارد شده است و نمی توان سدهایی را که با هدف شرب ساخته و روی آن ها برنامه ریزی شده است را کنار گذاشت و به همین دلیل باید ۴۳ سد مذکور حتماً تا پایان برنامه ششم به مدار بهره برداری وارد شود، رضا اردکانیان - وزیر نیرو - در آخرین اظهار نظر خود به تأثیر تغییرات اقلیم در روند سدسازی اشاره کرد و از بررسی دقیق تر شرایط آبی خبر داد.

به گفته وی از ابتدای دولت یازدهم تا کنون ۶۰ سد ملی و حدود ۵۰ سد استانی ساخته شده و به بهره برداری رسیده است تا پایان دولت دوازدهم نیز به این تعداد اضافه خواهد شد. وزارت نیرو بر اساس برنامه توسعه کشور و پتانسیل منابع آبی طرح هایی را نهایی و مطالعه کرده است که در مرحله اجرا قرار دارد. درصددیم در آینده نزدیک با توجه به آخرین برآوردها و احتمالاتی که در بحث های تغییر اقلیم داده می شود، به درک و دریافت دقیق تری از شرایط آبی کشور برسیم تا اگر تغییراتی لازم است اعمال شود.

وزیر نیرو با تاکید بر این که مخازن و سدهای دست ساز بشر برای اهداف اصلی و فرعی مختلفی ساخته می شود اظهار کرد: از حدود ۴۷ هزار سد بزرگ دنیا رقم قابل ملاحظه ای از سدها هستند که هدف اصلی آن ها کنترل سیلاب، تولید انرژی، تأمین آب شرب و … است. البته این به این معنی نیست که سدها تک منظوره هستند. چنانچه به این نقطه برسیم که اگر شرایط بارش ها از شرایط معتدل تبعیت نخواهد کرد و رادیکالیزم آب و هوایی خواهیم داشت و ممکن است چند سال خشک داشته باشیم و بعد با ترسالی مواجه شویم، باید سدهایی با کنترل سیلاب داشته باشیم و مخازنی داشته باشیم که هر گاه که این بارش ها صورت می گیرد، امکان نگهداشت را داشته باشند.

 

کلید واژه :

سد

،

آب

،

نیروگاه

،

ذخیره

ثبت نظرات
captcha
آخرین اخبار

دغدغه هایی که برای مالچ پاشی باید مورد توجه باشد

گرمترین روز سال را سپری می کنیم/ افزايش 1000مگاواتي مصرف برق در روز جاري

تقویت زیرساخت ها نقش موثری در تامین آب پایدار شهرهای استان دارد

جازموریان تنها یک قدم تا خشک شدن فاصله دارد

چهار هزار مگاوات برق در کشور کمبود داریم / برق کشاورزان گچساران 4 ساعت در روز قطع می شود

افتتاح ۵۹ پروژه آب و خاک در مازندران

علت بیابان زایی در استان یزد چیست؟

تصمیمی برای تغییر ساعات اداری در آذربایجان شرقی گرفته نشده است

چهارمحال و بختیاری برنامه ای برای خاموشی در فصل تابستان ندارد

آب شرب اصفهان باید بدون آنتی بیوتیک باشد

طرح بیابان زدایی شمال غرب استان البرز با جدیت اجرا شود

مقتدی صدر: ناتوانی دولت در اصلاح و بهبود وضعیت برق / برق مسؤولان را قطع کنید تا رنج مردم را بفهمند

تغییر ساعت کاری ادارات ۲۲ استان

سیستان و بلوچستان؛ استان قَنات خیز

احداث ۴۲۰۰ متر شبکه فشار متوسط برق در منطقه گردشگری «کهمان»

برخورداری 39 روستای کرمانشاه تا پایان سال جاری از نعمت آب آشامیدنی سالم

کمبود آب شرب در اصفهان

قدیمی ترین فناوری برای استحصال آب؛ رو به زوال

بیابان زایی عامل فروپاشی سرزمین

مبنای محاسبه قبض‌های برق تغییر کرد

در یک قدمی ابلاغ قرارداد موقت تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اوراسیا هستیم

برنامه قطعی احتمالی برق اعلام شد

طرح های بیابان زدایی در خوزستان غیر علمی و زیان بار است

خسارت ۶۵ میلیاردی سیل به شبکه‎های برق پلدختر

افزایش ۲۰ درصدی مصرف برق در کرمانشاه !

مسائل زیست محیطی در پروژه آب شیرین کن بندرعباس جدی گرفته شود

مشکل آب بوشهر با تکمیل پروژه سد ارغون برای 15سال برطرف می شود

با بارندگی های اخیر مشکل آبی استان حل نشده

چالش زیست محیطی انتقال آب خزر به سمنان با فناوری به صفر می رسد

نظر پدر علم کویرشناسی درباره انتقال آب به سمنان

آب تخصیصی به شرب قم کمتر از مصرف شهر است

از تبلیغات زودهنگام یک نماینده برای انتخابات تا وعده آبی و برقی برای بهبهانی ها !

بررسی یک وعده اردکانیان به اپراتورها

تغییر ساعت کاری ادارات و دستگاه های دولتی قطعی شد

پاسخ جهاد کشاورزی اصفهان در خصوص ورود پساب آلوده شیلات به زاینده رود